Waarom Nederland en Taiwan het scharnierpunt zijn van de hedendaagse wereld
Taiwan en de nieuwe mondiale geopolitiek
Eeuwenlang werd het lot van naties op het land bepaald. Weinig gebieden waren zo doorslaggevend als de vlakte die we tegenwoordig als Polen kennen. Door haar ligging — in het hart van Europa, tussen Duitsland en Rusland, tussen de Oostzee en de Zwarte Zee — werd Polen een geopolitiek scharnierpunt, een open strook waar rijken, ideologieën en legers met elkaar botsten.
Anders dan in andere Europese regio's beschermd door bergen of zeeën, is Polen een enorme vlakte zonder natuurlijke barrières. Hier trokken de Mongolen in de 13e eeuw, Zweedse en Ottomaanse troepen in de 17e eeuw, Napoleon op weg naar Moskou en later de Duitse en Sovjetlegers. Voor sommigen was het een corridor voor verovering; voor anderen een verdedigingsschild.
In de 18e eeuw, na een reeks interne zwakheden, werd Polen verdeeld tussen Rusland, Pruisen en Oostenrijk. Het verdween ruim een eeuw van de kaart, maar bleef sleutelgebied: wie deze strook beheerste, kreeg toegang tot het hart van Europa en de Slavische steppen.
In 1939 sloten Duitsland en de USSR een pact om Polen te verdelen. De nazi-invasie vanuit het westen en de Sovjetinvasie vanuit het oosten markeerden het begin van de Tweede Wereldoorlog. Tijdens het conflict was Polen het epicentrum van de Holocaust, toneel van massavernietiging en gedwongen verplaatsingen. Na afloop van de oorlog werd Polen westwaarts verschoven, verloor gebieden aan de USSR en ontving gebieden van oostelijk Duitsland. Tijdens de Koude Oorlog was Polen opnieuw een spanningsgebied tussen het Sovjetblok en de NAVO.
Tegenwoordig is Polen, als lid van de EU en de NAVO, de ruggengraat van westerse steun aan Oekraïne, een kritische grens met Rusland en een logistiek platform voor defensie. Haar ligging houdt het land in het centrum van de geschiedenis, maar nu met een actieve rol.
De Poolse geschiedenis laat zien hoe geografie het lot van Europa bepaalde. Het was het podium van rivaliserende rijken, ineenstortende systemen en continentale hertekening. Haar strategische ligging bepaalt ook vandaag haar actuele rol op het Europese geopolitieke speelbord van de 21e eeuw.
Halfgeleiders: het zenuwcentrum van mondiale macht
In de 21e eeuw ligt het machtscentrum niet langer op doorgangsgebieden, maar in een minuscuul, alomtegenwoordig component: de halfgeleider. Deze chips vormen de kern van vrijwel alle moderne technologie. Zonder hen zijn er geen computers, telefoons, auto's, satellieten, communicatie of defensie. De wereldwijde afhankelijkheid is zo groot dat hun afwezigheid volledige economieën kan stilleggen. Van de geneeskunde tot kunstmatige intelligentie: alles draait om deze siliciumblokken, waarvan de complexiteit ze tot strategische goederen maakt.
Hoewel ze bestaan sinds het midden van de 20e eeuw, is hun centrale rol in de laatste twee decennia geconsolideerd. Door de opkomst van internet, big data, mobiele netwerken, automatisering, AI en cloudcomputing, zijn chips van technische component tot onzichtbare infrastructuur geëvolueerd.
De ontwikkeling van technologieën als 5G, autonome voertuigen, robotica, quantumcomputing en slimme wapens hangt af van toegang tot steeds kleinere, krachtigere en efficiëntere chips. In deze context zijn halfgeleiders uitgegroeid tot een net zo strategische hulpbron als olie in de vorige eeuw.
ASML en de technologische macht van Nederland
In deze nieuwe orde neemt Nederland een sleutelpositie in, dankzij één bedrijf: ASML (Advanced Semiconductor Materials Lithography). Vanuit het hoofdkantoor in Veldhoven produceert het bedrijf de enige extreme ultraviolette lithografiemachines (EUV) ter wereld, essentieel voor het vervaardigen van de meest geavanceerde chips.
Deze machines bevatten meer dan 100.000 onderdelen, duizenden sensoren, spiegels gepolijst op atomaire schaal en een lichtbron die de hitte van de zon op een enkel punt nabootst. Elke unit kost meer dan 150 miljoen euro. Er is geen alternatief: wie state-of-the-art chips wil maken, heeft ASML nodig.
Dit technologische monopolie maakte van Nederland een onverwachte geopolitieke speler. In 2019 oefende de VS druk uit om de export van deze machines naar China te stoppen, uit angst voor verlies van technologische en militaire voorsprong. In 2023 beperkte de Nederlandse regering deze exporten, zelfs van toegankelijker technologieën, in gecoördineerde actie met de VS en Japan.
Zo kwam een klein, traditioneel neutraal land in het centrum van een mondiale strijd om de controle over silicium. ASML is uitgegroeid tot een strategische speler van de 21e eeuw en Nederland tot haar bewaker.
De kritieke positie van Taiwan in de wereldwijde halfgeleiderindustrie
Als Nederland de technologie controleert, leidt Taiwan de productie. Daar wordt meer dan 60% van de wereldwijde halfgeleiders gemaakt en meer dan 90% van de meest geavanceerde chips — die van 5 nanometer of kleiner. Het merendeel is in handen van één bedrijf: TSMC (Taiwan Semiconductor Manufacturing Company).
Opgericht in 1987, was TSMC pionier met een innovatief model: chips produceren die door derden zijn ontworpen. Deze aanpak stelde bedrijven als Apple, Nvidia en AMD in staat het duurste deel van het proces uit te besteden. Tegenwoordig produceert TSMC de processors die het grootste deel van de digitale wereldinfrastructuur ondersteunen.
Dit leiderschap is gevestigd op een eiland met een verleden vol conflict. Taiwan was onderdeel van het Qing-rijk, Japanse kolonie tussen 1895 en 1945, en toevluchtsoord voor de nationalistische Chinese regering na de burgeroorlog. Sinds 1949 functioneert het als feitelijk soevereine staat, met een democratie en markteconomie. Toch erkennen de meeste landen — inclusief de VS en de EU — het officieel niet vanwege het 'één China-beleid'.
Dit beleid, gepromoot door Beijing, stelt dat er maar één legitieme regering voor heel China is, inclusief Taiwan. Als diplomatieke eis verlangt China dat landen officiële banden met het eiland verbreken. China beschouwt Taiwan als een opstandige provincie en sluit 'hereniging' met geweld niet uit.
Taiwan verdedigt zijn autonomie, terwijl de VS een dubbelzinnige houding aanhoudt: het erkent Taiwan formeel niet, maar biedt militair en economisch steun. Gelegen tegenover de belangrijkste geopolitieke rivaal van het Westen, is het eiland uitgegroeid tot een wereldwijd spanningspunt. Een conflict daar zou de wereldwijde halfgeleiderketen onderbreken en cruciale industrieën wereldwijd raken.
Het nieuwe scharnierpunt van de 21e-eeuwse wereld
Taiwan neemt een centrale positie in het mondiale evenwicht in. Door haar geografie, politieke geschiedenis en technologische specialisatie is het een brandpunt van spanningen waar strategische en industriële belangen samenkomen. Dit is geen puur territoriale strijd. De globale machtsarchitectuur hangt nu af van kritieke technologieën, geproduceerd door twee private bedrijven — TSMC en ASML — zonder meerderheidsaandeelhouders, onderhevig aan marktbeslissingen maar verweven in een gevoelige geopolitieke context.
Het scharnierpunt van de wereld is niet langer uitsluitend geografisch: het is technologisch, economisch en structureel. De strijd wordt uitgevochten in fabrieken, logistieke routes, handelsovereenkomsten en halfgeleiderarchitecturen. Zoals Polen eeuwenlang het punt was waar rijken om Europese hegemonie streden, zo concentreren Nederland en Taiwan nu in hun productieve infrastructuur de spanning tussen grootmachten die het wereldsysteem willen controleren. Daar, meer dan aan traditionele grenzen, wordt het heden en de toekomst van de moderne wereld bepaald.